Voorwoord

Het rijksbrede programma Open Overheid en Informatiehuishouding loopt eind 2026 af. Daarmee wordt na ruim vijf jaar een hoofdstuk afgesloten. Een logisch moment om terug te kijken: wat is er bereikt, wat is in beweging gezet en wat is er geleerd? Maar dit katern gaat vooral over wat daarna komt. Want de maatschappelijke opgave blijft bestaan en de beweging naar een open, slagvaardige en responsieve overheid gaat onverminderd door.

De afgelopen jaren is veel opgebouwd. Er is volop aandacht voor het vakgebied gekomen met veel nieuwe deskundige medewerkers, er zijn technische voorzieningen, een leeraanbod en vele praktische hulpmiddelen voor kennis en bewustwording verschenen. Informatiehuishouding en transparantie komen de laatste periode nadrukkelijk ook in het licht van betere dienstverlening aan burgers en ter versterking van hun positie in hun contact met de overheid. Belangrijke voorwaarden voor een slagvaardige, betrouwbare en responsieve overheid.

Tegelijkertijd laten de interviews in dit katern zien dat we de aandacht niet mogen laten verslappen. De noodzaak die er was om een groot en meerjarig programma te starten is niet weg. Belangrijke informatie kan nog steeds verdwijnen als we niet op blijven letten en de behoefte aan geslotenheid kan de kop opsteken als het spannend wordt. De blijvende verandering moet niet alleen beloofd worden in de ambtseed maar moet landen in het dagelijks handelen van overheden en hun medewerkers.

De huidige gremia, zoals de programmaraad en de stuurgroep, verdwijnen. Hoe kijken de voorzitters van deze gremia aan tegen wat er is neergezet en wat er nog te wachten staat. Binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties staat de overgang naar de lijnorganisatie per 1 januari 2027 in de steigers.

De CIO Rijk en de directeur Digitale Overheid delen hun visie op het openbaarheidsbeleid en het beleid rond informatiehuishouding.

Tegelijkertijd blijven organisaties als de Rijksdienst voor de Informatiehuishouding (RvIHH) en het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) een grote rol van betekenis spelen. Waar RvIHH en Logius verder bouwen aan de informatiehuishouding en actieve openbaarheid, houdt het ACOI vanuit een onafhankelijke positie de vinger aan de pols.

De rol van de Inspectie wordt versterkt in de nieuwe Archiefwet. Initiatieven als de proeftuin ‘Uit de klem’ en het nieuw ingerichte programma responsieve overheid werken aan een overheid die niet alleen open is, maar ook luistert en handelt vanuit het perspectief van de burger.

De interviews in dit katern bieden een veelzijdig beeld van de stappen die zijn gezet én de uitdagingen die er nog liggen. Ze laten zien dat een open overheid niet alleen gaat over techniek, maar zeker over cultuur en de inrichting van goede werkprocessen: waarin burgers zich gehoord voelen en ambtenaren de ruimte krijgen om mensgericht te werken. Want hoewel het programma Open Overheid stopt, het werk gaat door.

Jacqueline Rutjens

Drecteur programma Open Overheid